Er kan de komende jaren flink wat veranderen aan de dienstplicht in Nederland. Staatssecretaris Derk Boswijk van Defensie wil de huidige regeling mogelijk vervangen door een selectieve opkomstplicht.
Dat betekent dat bepaalde jongeren tussen de 18 en 27 jaar in de toekomst verplicht kunnen worden opgeroepen.
Toch is het niet de bedoeling dat straks iedere jongere het leger in moet. Boswijk wil juist “zo lang mogelijk in een vrijwillig model te blijven”.
Jongeren kunnen worden geselecteerd
De algemene opkomstplicht werd in Nederland in 1997 opgeschort. De dienstplicht bestaat officieel nog wel, maar jongeren hoeven normaal gesproken niet daadwerkelijk het leger in.
Door de spanningen in de wereld wil Defensie daar beter op voorbereid zijn. Daarom wordt gewerkt aan een systeem waarbij alleen een deel van de jongeren kan worden opgeroepen als dat echt nodig is.
Bij de selectie kan onder meer worden gekeken naar de Defensie-enquête die alle 17-jarigen ontvangen.
Drie tot zes maanden
Wie verplicht wordt opgeroepen, zou een kort traject gaan volgen. Dat duurt ongeveer drie tot zes maanden en begint met een training waarin jongeren leren om weerbaarder te worden.
Wie vrijwillig voor Defensie kiest, krijgt meer mogelijkheden. Zij kunnen bijvoorbeeld kiezen voor een langer traject van 12 tot 24 maanden. Dat langere traject is gebaseerd op het huidige dienjaar.
Wanneer kan dit gebeuren?
De selectieve opkomstplicht wordt niet zomaar ingevoerd omdat Defensie personeel tekortkomt. Volgens Boswijk moet er meer aan de hand zijn.
Het systeem kan bijvoorbeeld worden gebruikt wanneer internationale spanningen sterk toenemen. Ook extra taken voor Nederland binnen de NAVO kunnen een reden zijn om jongeren daadwerkelijk op te roepen.
Een terugkeer naar de oude dienstplicht, waarbij grote groepen jongeren tegelijk worden opgeroepen, ligt niet voor de hand.
Daar is Defensie volgens Boswijk ook helemaal niet op ingericht. Er zijn niet genoeg kazernes, instructeurs en materialen om iedereen tegelijkertijd op te leiden.
Dienstplicht gaat veranderen: jongeren mogelijk selectief opgeroepen https://t.co/Z7xiUajQRm
— Hart van Nederland (@HartvNL) September 11, 2026
Straf bij weigeren
Er zit nog een belangrijk onderdeel aan het plan. Wie straks wordt geselecteerd en vervolgens weigert om dienst te doen, kan mogelijk een straf krijgen.
Welke straf dat precies wordt, is nog niet bepaald. Er zal daarbij rekening worden gehouden met bijzondere omstandigheden. Ook gewetensbezwaren en situaties van overmacht moeten worden meegenomen.
Nog veel onzeker
Veel onderdelen van het plan moeten de komende tijd nog verder worden uitgewerkt. Boswijk noemt de selectieve opkomstplicht “een zeer gevoelig onderwerp”.
Hij verwacht dan ook dat alleen de voorbereiding ervan al veel discussie in Nederland kan veroorzaken.
Voorlopig zijn er volgens hem genoeg mensen die vrijwillig voor Defensie kiezen. Dat heeft zijn “sterke voorkeur”.
Als de plannen doorgaan, moet het nieuwe systeem binnen ongeveer drie jaar klaar zijn. Pas wanneer de situatie daarom vraagt, zouden geselecteerde jongeren tussen de 18 en 27 jaar daadwerkelijk verplicht kunnen worden opgeroepen.
Tevreden over het artikel? Maak kennis met de auteur.
Hoi. Ik ben Mischa Petersen, altijd nieuwsgierig en vol vragen. Als onderzoeksjournalist duik ik diep in elk verhaal, op zoek naar de naakte waarheid. Dit artikel? Een klein stukje van mijn wereld, recht uit het hart.
